Хатырыкская сельская модельная библиотека им. М.А.Охлопковой

            Максим Кирович Аммосов «норуот өстөөҕө» буолан хаайыллыбыт диэн ыар сурах дойдутун Хатырык дьонугар ыарахан санаа буолан сүктэриллибитэ. Хатырыкка хараҥа күннэр сатыылаабыттара, үөрэхтээх, бас дьоно бары репрессияламмыттара. Максим тыыннаах, ханна эрэ хоту мас кэрдэр үһү диэн, онтон да атын эрэл кыымын саҕар сураҕы дьон сибигинэйэн кэпсэтэрэ. Хатырык дьонун «норуот өстөөхтөрө, троцкистар» диэн үөҕүү, этии, таныйыы тэнийбитэ.

            Онтон аймахтарыгар, чугас дьонугар өссө ыарахан, нүһэр балаһыанньа этэ. Төһөлөөх атаҕастабылы, киэр хайыһыыны, кынчарыйыыны көрсүбүттэрэ буолуой…

            Мария Алексеевна Охлопкова «Кэс суругуттан»: «1947 с. 5 кылааска үөрэнэр кэммэр Москваттан сурук ийэбэр кэлбитэ… Ити ийэм кийиитэ Цугель Раиса Израиловна – Максим кэргэнэ суруйбут этэ. Мин өйбөр маннык хаалбыта: «Күндү Наталья Кировна, биһиги саамай күндү киһибит — мин кэргэним, үс кыыһым аҕата, эн быраатыҥ Максим 10 сылга уураахтаммыт буоллаҕына субу кэмнэргэ кэлиэхтээх, күн-түүн күүтэбин», — диэн этэ.

            Онтон 1956 с. иккис сурук кэлбитэ: «…Дьэ киһибит, аҕабыт, кэргэним, быраатыҥ кэлбэт, ити аата тыыннаахтарга суох буолбут… Максимушкабыт дьыалата ыраастанар буолла… Онон биһиги киһибит — аҕабыт, быраатыҥ ырааһырда, балыырга түбэспитэ көннө. Өскөтө эйиигин, эһиги аймахтары, оҕолоргун сирэй-харах анньар түбэлтэлэригэр, үөҕэр, атаҕастыыр да дьон көһүннэхтэринэ, бу справканан сууттаһыҥ. Аны ырааспыт, чиэһинэйбит, Максиммыт дьиҥнээх коммунист этэ, билигин да коммунист», — диэн.

            Оо, онно ийэм үөрбүтүн, ытаабытынан таһырдьа ойон тахсан ампаарга баар дьааһыгын түгэҕэр бөххө бөрөөн кирдээх да кирдээх өрбөххө суулаан сытыарбыт 1937 с. эдьиийбэр Наталияҕа диэн суруктаах хаартыскатын ылан сыллыы-сыллыы уйа-хайа суох ытаабыта. Ол быыһыгар: «…таайыҥ Максим бу олорор. Оҕобун, чыычаахпын бэйэлэрэ умсардылар бэрт былдьаһан,  биһиги эрэйи көрөр, эһиги дьолгут сарбылларын туһугар сиэтилэр. Баара буоллар, оҕом тыыннааҕа буоллар биһиги манна суох буолуо этибит, оҕом Вера өлүө суох этэ. Мин маннык эһигини аһатаары-таҥыннараары ыал сааҕын күрдьүө суох этим. Оо, сор да буолар эбит. Оҕобун, көмүспүн сиэтэхтэриэн. Хата кырдьыга кыайда, аата ырааһырда, суобаһа дьэҥкэрдэ, күммүт дьэ таҕыста, биһиги аймахтар өрөгөйбүт үрдээтэ», — диэхтээбитэ».

            Репрессия ыар тыына өссө да өр аймахтарга барыларыгар дьайбыта саарбаҕа суох.