Хатырыкская сельская модельная библиотека им. М.А.Охлопковой

Нам оройуонунааҕы Хатырык сельскэй библиотеката Советскай Союз Коммунистический партиятын XX съеһин кэнниттэн үлэтин биллэрдик тупсаран нэһилиэнньэ киэҥ кэрэхсэбилинэн туһанар буолла.

Библиотека сэбиэдиссэйинэн Охлопкова Мария Алексеевна үлэлээбитэ икки сыл буолла. Кини республикатааҕы культурнай-сырдатар оскуоланы кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ. Мария Алексеевна, төһө да эдэр специалист буолбутун иһин, тэрийэр үлэҕэ дьоҕурдааҕын көрдөрдө. Ол түмүгэр урукку өттүгэр мөлтөх үлэлээх библиотеканы билигин оройуон бастыҥ библиотекаларын кэккэлэригэр таһаарда.

Ханнык баҕарар библиотека кинигэтин фондата үчүгэй буоллаҕына ааҕааччыларын ахсаана үгүс буолар. Таб. Охлопкова аан бастаан үлэҕэ киириэҕиттэн ыла библиотека кинигэтин фондатын элбэтэргэ сорук туруоруммута. Биб­лиотека 1954 сыллаахха 3 тыһыынчаттан тахса эрэ кинигэлээх эбит буоллаҕына, билигин кинигэ фондата 6 тыһыын- чаҕа тиийдэ. Ол иһигэр марксизм-ленинизм классиктарын үлэлэрэ, уус-уран литература чулуу айымньылара, үгүс общественнай-политическай кинигэлэр уонна тыа хаһаайыстыбатын бастыҥнарын опыттарын туһунан бро- шюралар бааллар.

1956 сыл устатыгар библиотека кинигэтин фондата 1430 кинигэнэн уонна брошюранан эбилиннэ. Мария Алексеевна “Книготорг” маҕаһыыныгар уонна «Союзпечать» киоскаларыгар саҥа литература кэлиититтэн көрөн наадалаах кинигэлэри, брошюралары атыылаһан библиотека фондатын хаҥатар.

Библиотека 1956 сылга 8 хаһыакка итиэннэ «Огонек», «Крокодил», «Дружба», «Октябрь», «Культпросветработа», «Библиотекарь», «Смена», «Колхоз производствота», «Коммунист» уо. д. а. барыта 18 сурунаалга суруппута. Маны таһынан библиотекаҕа «Улахан советскай энцикло­педия», араас тылдьыттар, справочниктар, общественнай- политическай брошюралар бааллар. Ол иһин библиотека ааҕар хоһугар киһи өрүүтүн толору буолааччы. Кинилэр саҥа кэлбит сурунааллары, хаһыаттары көрөллөр, литератураны ааҕаллар.

Библиотека ааҕааччыларын ахсаана сыл ахсын үүнэн иһэр: 1955 сыллаахха 220-тэн тахса ааҕааччы баар эбит буоллаҕына, 1956 сыл түмүгэр ааҕааччылар ахсааннара 350-ҥа тиийдэ, ол иһиттэн 153 колхозтаах, 51 интеллигенция представителэ уонна 146 оскуола оҕото. Кинилэр ортолоругар литератураны таптаан ааҕааччылар ахсааннара эмиэ аҕыйаҕа суох. «Победа» колхоз ыанньыксыта Шамаева Мария Спиридоновна 18, учительница Колесова Ольга Николаевна 24, үөрэнээччи Охлопкова Людмила 80 араас кинигэлэри ылан аахтылар.

Сельскэй библиотека Хатырык орто оскуолатын пионерскай этэрээтин шефтэһэр. Пионердар библиотека үлэтигэр активнайдык көмөлөһөллөр, үөрэҕэ суох колхозтаахтарга библиотекаттан кинигэ уларсан илдьэн кинигэ ааҕыытын тэрийэллэр. Холобур, пионер Юрий Атласов, Поротов Петр уонна Атласов Савва диэн колхозтаах оҕонньотторго сыһыарыллан, сахалыы уус-уран кинигэлэри ааҕар. Пионердар бэйэлэрин мастарыскыайдарыгар сельскэй библиотека 50 кинигэтин тастаатылар.

Олохтоох интеллигенция сельскэй библиотека үлэтигэр активнайдык кыттар. Кинилэр көмөлөрүнэн ааспыт сылга библиотека үгүс тематическай биэчэрдэри тэрийэн ыыппыта. «Бастыҥ ыанньыксыттар опыттара», «Чэгиэн-чэбдик олох иһин», «Д. К. Сивцев-Суорун Омоллоон олоҕо уонна литературнай үлэтэ» диэн темаларга ыытыллыбыт биэчэрдэр ордук кэрэхсэбиллээхтик барбыттара.

«Бастыҥ ыанньыксыттар опыттара» диэн биэчэргэ ыанньыксыт М. Попова, ньирэй көрөөччү Е. Пахомова, зоотехник М. Ощепкова уонна агроном А. Обутов тыл эппиттэрэ. Кинилэр ньирэйи ийэтиттэн арааран ынаҕы туппаҕынан ыаһын барыстааҕын, ынаҕы күҥҥэ иккитэ ыаһыҥҥа киирии тустарынан этиилэрин сүөһү үлэһиттэрэ сэҥээрэн истибиттэрэ. Бу биэчэргэ 70-тан тахса колхозтаах сылдьыбыта.

Библиотека сэбиэдиссэйэ Охлопкова Мария Алексеевна «Чэгиэн-чэбдик олох иһин» диэн темаҕа биэчэри ордук интэриэһинэйдик тэрийэн ыыппыта. Бу биэчэргэ «Советскай Союзка киһи доруобуйатын туһугар кыһамньы» диэн темаҕа дакылааты олохтоох медпункт фельдшера таб. Афанасьева оҥорбута. Дакылаат кэнниттэн «Доруобуйаны харыстаныы туһунан» темаҕа таб. Маппырова, «Арыгы буортута» диэн темаҕа кулууп үлэһитэ таб. Попов, «Аһылык режимин тутуһуу» диэн темаҕа медсестра таб. Портнягина хос дакылааттары оҥорбуттара. Ити дакылааттар сүнньүлэринэн хас да колхозтаахтар кэпсэтиигэ тыл эппиттэрэ. Биэчэргэ барыта 93 колхозтаах сылдьыбыта.

Бу биэчэр ыытылларынан сибээстээн библиотекаҕа «Ыраастык туттан олоруу — чэгиэн доруобуйа иһин охсуһуу» диэн темаҕа кинигэ выставката тэриллибитэ уонна «Чэгиэн-чэбдик уонна культурнай олох иһин» диэн теманан фотомонтаж оҥоһуллубута.

Саха биллиилээх суруйааччыта драматург Д. К. Сивцев-Суорун Омоллоон 50 сааһын туолар юбилейынан сибээстээн литературнай биэчэр ыытыллыбыта. Суорун Омоллоон олоҕун уонна литературнай үлэтин туһунан орто оскуола саха тылыгар преподавателэ А. И. Слепцова дакылаат оҥорбута. Дакылаат кэнниттэн «Аанчык обраһын туһунан» 10-с кылаас үөрэнээччитэ М. Попова, «Чөөчө обраһын туһунан» 10-с кылаас үөрэнээччитэ Н. Дьяконов кэпсээбиттэрэ. Биэчэр кыттыылаахтара орто оскуола иһинэн литературнай куруһуогу тэрийэргэ этии киллэрбиттэрэ. Бу биэчэргэ үөрэнээччилэр уус-уран самодеятельностарын концера көрдөрүллүбүтэ.

Библиотека маассабай үлэтин биир үчүгэй өттүнэн ааҕааччылар конференцияларын тэрийэн ыытыыта буолар. Ол курдук библиотека саха биллиилээх суруйааччыта Н. Е. Мординов-Амма Аччыгыйа «Сааскы кэм» диэн романыгар ааҕааччылар конференцияларын тэрийэн ыыппыта. Манна «Сааскы кэм» роман – саха литературатын бастыҥ айымньыта» диэн темаҕа дакылааты Хатырык орто оскуолатын учуутала И. М. Кривогорницын оҥорбута. Дакылаат кэнниттэн кэпсэтиигэ ааҕааччылар Винокурова, Маркова, Попов уо.д.а. тыл эппиттэрэ. Ааҕааччылар иккис конференциялара «Бигэ тыл» диэн Л. Пантелеев кинигэтигэр ыытыллыбыта.

Библиотека бэйэтин үлэтигэр көрдөрүүлээх агитацияны киэҥник туһанар. Ааспыт сыл устатыгар 9 тус-туспа темаларга библиотечнай плакаттар оҥоһуллубуттара. Холобур, «Кукуруза—дьикти-кэрэ үүнээйи», «Мальцев саҥа ньымалара», «Аркадий Гайдар» диэн уо.д.а. темаларга.

Колхозтаахтар уонна олохтоох интеллигенция наады- йар кинигэлэрин библиотекаттан ылан ааҕалларыгар ки- нигэ выставкаларын тэрийии улахан суолталаах. Ол иһин М. А. Охлопкова выставкалары чаастатык тэрийэр. «ССКП XX съеһин уураахтара—коммунизм иһин охсуһуу улууканнаах программата», «Ыраас-чэбдик олох иһин», «Тыа хаһаайыстыбатын бастыҥнарын опыттарын олоххо киллэриэҕиҥ», «Ыччат бүтүн Союзтааҕы фестивала» диэн уо.д.а. барита 7 темаларга кинигэ выставкалара оҥоһуллубуттара.

Мария Охлопкова маһынан оҥорорго уонна кырааска нан суруйарга дьоҕурдаах буолан фотомонтажтар щиттэрин, лозуннар, плакаттар араамаларын бэйэтэ оҥорор, лозуннары, плакаттары уонна цитаталары бэйэтэ суруйар. Ити кини үлэтин чэпчэтэр.

Мария Алексеевна партийнай тэрилтэ биир бастыҥ агитатора уонна сельской кулууп советын чилиэнэ, бастыҥ общественник. Кини ааһан иһэр политика куруһуогар үөрэнэр. Мария Охлопкова библиотека улэтин актыыпка тирэҕирэн ыытар.