Хатырыкская сельская модельная библиотека им. М.А.Охлопковой

Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии силлиэтэ ытыллан ааспытыттан 81 сыл ааста. 81 сыллааҕыта киһи-аймах хаан өстөөҕө – фашизм – уйата Берлин куорат самныбыта уонна кини үрдүнэн кыайыылаах кыһыл былаах тэлээрбитэ. Бу историяҕа киирэр улуу кыайыыттан аан дойду бүтүннүүтэ өрө тыыммыта.

Биһиги Хатырыкпыт нэһилиэгэ Улуу сэрии сылларыгар “Тугу барытын – кыайыыга” – диэн ыҥырыынан олорбута, үлэлээбитэ-хамсаабыта.

Сэриигэ Каганович уонна Ворошилов колхуостартан барыта 164 киһи уонна атын сирдэргэ олорор 7 хатырык төрүт олохтоохторо ыҥырыллан барбыттара.

Тыылга эмиэ сэриигэ курдуга: аччык аҥардаах сылдьан тыҥ хатыыттан саҕаланар унньуктаах уһун, ыарахан үлэ – оҕо, дьахтар, кырдьаҕас дьон санныларыттан түспэтэҕэ.

Ол да буоллар Кыайыы кыһыл былааҕа күөрэйэн тахсыбыта, биһиги дьоммут олох ыараханын, аһыытын-ньулуунун, чугас дьону, оҕону, аймаҕы сүтэрии ыар кэмин барытын эрдээхтик ааспыттара.

Ол кэми кэрэһэлиир, Улуу Кыайыыны уруйдуур-айхаллыыр биһиги көлүөнэ дьон ытык иэспит буолар.

М.А.Охлопкова аатынан модельнай библиотекаҕа  урукку кэмнэртэн мунньуллубут Кыайыы 20 сылын бэлиэтээһинтэн саҕалаан күн бүгүнүгэр диэри хомуллубут баай матырыйааллаах кинигэ, араас темалаах папкалар, ыйынньыктар, хаартыскалар быыстапкаҕа турдулар.

1. Хатырык нэһилиэгиттэн Аҕа Дойду улуу сэриитин кыттыылаахтарын өлбөт-сүппэт мөссүөннэрэ, испииһэктэрэ. https://disk.yandex.ru/d/Uo4EBULcogpLmQ

1995 сыллаахха ыам ыйын 3 күнүгэр нэһилиэкпит, улууспут Ытык олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала Матрена Николаевна Попова уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна Светлана Васильевна Дьяконова үйэлээх өйдөбүнньүк устан хаалларбыттара.

2. Петр Игнатьевич Слепцов. Бүөтүр 1926 сыллаахха төрөөбүтэ. 1935 сыллаахха, 9 сааһыгар Хатырык 7 кылаастаах оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. 12 сааһыыттан колхоз ыарахан үлэтигэр үлэлээбит, сайын от үлэтигэр, күһүн сиэмэ астааһыныгар түүтэх быраҕааччынан, ат үүрээччинэн. 1937 сыллаахтан Чкалов аатынан колхозка кыһыннары-сайыннары биир өрөбүлэ суох илии үлэтигэр үлэлээбитэ. Кыһын от-мас тиэйиитигэр сылдьыбыта. Оскуоланы 1943 сыллаахха бүтэрэн баран, бултаабыта. 1944 сыллаахха сэриигэ ыҥырыллыбыта. Кини бэйэтин ахтыыта: https://rutube.ru/video/6e37e4d72f6f2f80f94bcc32046932ef/

3. Попов Николай Николаевич- Баачаҥ.  1905 сыллаахха төрөөбүтэ. Сэриигэ 1942 сыллаахха сааскы хомуурга барбыта. Ньукулай Ленинград куораты босхолуур кырыктаах кыргыһыыга киирбитэ. Элбэх куораты босхолоспута. “Албан аат” орден кавалера.  https://rutube.ru/video/d20033be467180ffc9c0b3ba87338f18/

4. Суханов Виктор Лукич. 1927 с. Маймаҕаҕа төрөөбүтэ. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, үлэлиирин саҕалаабыта – сайын от мустаран, күһүн прицепщиктаан. 1945 с. бэс ыйыгар армияҕа ыҥырыллан Мальтанан, Читанан сулууспалаан баран Дауриянан Маньчжурияҕа Харбин куоракка тиийбит. Онтон Чанчунь куоракка сулууспалаабыт. https://rutube.ru/video/ee21cb91445a2c47059140d7004fad7f/

5. Куличкин Григорий Федотович. 1925 сыллаахха Хатырыкка төрөөбүтэ. 1944 сыллаахха Армияҕа ыҥырыллыбыта. Мальта станцияҕа байыаннай үөрэҕи барбыта уонна арҕаа фроҥҥа айаннаабыта. Румынияны, Болгарияны туораан Австрия сиригэр тиийбитэ. Карпат, Альпа хайаларыгар сэриилэспитэ. Манна Кыайыыны көрсүбүтэ. Дойдутугар 1945 сыллаахха эргиллэн кэлбитэ. https://rutube.ru/video/492d758221fb79d83f3cb29ccafcb28f/

6. Суханов Василий Васильевич. …Сайынын от үлэтигэр биир тутаах үлэһит быһыытынан сылдьара. Ынырык куйаастан Бааска уол сирэйэ килэриччи буһара. Дьон арыт хаадьылаан, арыт эйэргээн: «Бааска эйиигин күн наһаа таптыыр дии? Олох сирэйгин ууруурун олус сөбүлүүр эбит. Сирэйгин  лаахтаан кэбиспит, отой», – дииллэрэ. Бааска күлэн кэбиһэрэ. Кинини ол сайынтан Лаах Бааска диэн таптаан ааттыыр буолтара. https://rutube.ru/video/private/2521e51d002bfb23e6f2c84a0b9c39cb/?p=Y5MizOA7f1yFq39EffYdAA

Сэрии бүтэригэр кини баара суоҕа 15 саастааҕа «Килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээлин килбиктик мичээрдии-мичээрдии тахсан ылбытын, аҕа дьон кэпсиир буолара. Сэрии да бүтэн уол тото-хана күн аайы аһаабата, үлэ да көҕүрээбэтэ. Оҕуһунан, атынан от-мас тиэйиитэ ирээттээх үлэтин курдуга. Сорох дьон сэрииттэн ордон дойдуларыгар син кэлитэлээбиттэрэ. Арай Бааска уол аҕатын кэтэһэрэ да, туох да биллибэтэ. Бэл диэтэр өлбүт буоллаҕына, өлбүтүн туһунан биллэрии да кэлбэтэҕэ. Кэлин сураҕа суох сүппүт аатырбыта. Бааска эдэрэ бэрт буолан, кыратыттан эрэйдээх олоххо эриллэн ити ыар кэмнэри тулуйдаҕа…

Матрена Николаевна Попова ахтыытыттан

7. Буорах сыттаах суруктар. Василий Николаевич 1919 сыллаахха, Хатырыкка дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Дьоллоох оҕо сааһа Маймаҕа уонна Хатырык Атамайыгар ааспыта. Уон аҕыс саастааҕар Хатырык 7 кылаастаах оскуолатын бүтэрбитэ. Онтон Дьокуускайга суол оҥоһуутун техникумугар үөрэнэ киирбитэ. 3-с курсу бүтэрэн баран, 1940 с. Кыһыл Армияҕа сулууспалыы барбыта. Василий сэрии саҕаланарыгар сиппит-хоппут саллаат этэ.

Ийэтэ Матырыас барахсан уола кэлэрин өлүөр диэри күүппүтэ. Өлбүтүн туһунан биллэрии кэнниттэн уолун суруга кэлбитэ. Бу суруктары саллаат Василий Петров быраата Афанасий Николаевич музейга туттарбыта, билигин онно харалла сыталлар. https://disk.yandex.ru/d/B3ZOUL2C979IbQ

8. Тыыл бэтэрээннэрэ. Биһиги библиотекабытыгар Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Мария Алексеевна Охлопкова үлэлээбитэ. Кини бэйэтэ фотограф буолан, сүрдээх элбэх хаартыскалар мунньуллубуттар. Бу хаартыскаларынан тыылга үлэлээбит дьоммут күлүктэрин уктубут. https://disk.yandex.ru/d/sREHnKamMJ4S5A

9. Аҕа Дойду Улуу сэриитигэр хорсун быһыыны көрдөрбүт дьоммут “Албан Аат” уордьан кавалердарын тустарынан араас кинигэлэргэ, ыстатыйаларга тахсыбыт матырыйааллары мунньан Кыайыы 80 сылыгар анаан биобиблиографическай ыйынньык оҥорбуппут.

Кавалеры ордена Славы https://disk.yandex.ru/i/4qFl6durw7q77A https://disk.yandex.ru/i/jNSVb8ZnqnweUA

10. Кыайыы 80 сылыгар анаан библиотека “Оонньооботох оҕо саас” – сэрии кэмин оҕолоругар анаан кинигэ таһаарбыта. Ол кинигэ сүрэхтэниитин уонна сэрии оҕолорун хаартыскаларын бу сигэнэн киирэн булан ылыаҥ:  https://disk.yandex.ru/i/IDPE3ePHDvnn-Q

кинигэ сүрэхтэниитэ:  https://disk.yandex.ru/d/4jHoXTr6uWV58Q

11. Дойдубут дьонун тыыннаах куоластара. Кыайыы 65 сылыгар тыыл ветераннарын, сэрии оҕолорун ахтыылара. Василий уонна Александр Сухановтар, Семен Никифорович Иванов, Иннокентий уонна Варвара Винокуровтар, Мария Афанасьевна Павлова, Илья Иванович Портнягин, Елизавета Васильевна Сивцева, уонна Титовтар дьиэ кэргэннэрин ахтыылара.  https://disk.yandex.ru/d/h3B1cSFwqGLLAA

12. Хатырыкка Кыайыы 30 сылын бэлиэтээһин фотоальбома https://disk.yandex.ru/d/EYU-PiKlcolTqQ